Praktijkvoorbeelden van hypnose

In een experiment werden leerling-verpleegsters onder hypnose gebracht en werd hen de volgende suggestie gegeven: het is ochtend, je bent in je keuken bezig om een ei te bakken. Opeens stoot je per ongeluk met de rug van je hand tegen de gloeiend hete bakpan. Je houd de pijnlijk verbrande huid direct onder de koude kraan. Maar toch ontstaat er toch een brandblaar.

Bij 39 van de 40 verpleegsters gebeurde er helemaal niets. Achteraf bleek die ene verpleegster, bij wie de suggestie wel uitwerking had, voldoende om het experiment belangrijke wetenschappelijke waarde te verlenen.
Bij die ene leerling verpleegster, ontstond vrijwel direct op het moment van de suggestie, een helder rode zwelling die een onregelmatig patroon vormde en bijna driekwart van de rug van de hand en een deel van de wijsvinger bedekte.

De zwelling bleef een aantal minuten bestaan, om daarna weer langzaam te verdwijnen. Na afloop van de hypnose vertelde de verpleegster het volgende:
Zes jaar tevoren, had ze haar hand verbrand. Precies op de plaats die ook nu opgezwollen was. De brandwond was het gevolg geweest van een ongelukje tijdens het koken in haar eigen keuken, waarbij ze op een ochtend hete boter uit een bakpan over haar hand had gekregen.

Een verbazingwekkend verhaal. Dit verhaal van die leerling verpleegster toont aan dat het oproepen van herinneringen, van beelden uit het verleden, niet alleen oude emoties, maar zelfs oude lichamelijke reacties kan terughalen. Herinneren is namelijk een proces waarbij sommige van onze organen, zelfs onze huid, zich op dezelfde manier kan gaan gedragen als dat ze eerder in een overeenkomstige situatie hebben gedaan.

Als ons iets schokkend is overkomen en we vertellen het maanden later nog eens aan een ander, dan zeggen we vaak dingen als: het zweet breekt me nog altijd uit als ik er weer aan denk en al pratend over die herinnering, kan het koude zweet ook daadwerkelijk weer uitstromen.

Herinneringen kunnen ons geestelijk en lichamelijk blijven plagen. Maar omdat in ons geheugen niet alleen vervelende of pijnlijke, maar ook plezierige beelden van vroeger opgeslagen liggen, kunnen herinneringen ons ook goed doen. Ze kunnen ons gezond houden of kunnen ons zelfs gezond maken.

Herinneringen zijn dus beelden. Dus kunnen beelden ons gezond of ongezond. maken. Gezond houden of ongezond houden. Van dat gegeven maakt een hypnotherapie gebruik. En van dat gegeven maakt ook zelfhypnose (hypnose die mensen bij zichzelf oproepen) gebruik.

Over hypnose bestaan een heleboel misverstanden. Letterlijk betekent het woord hypnose, van het Griekse woord hynosis, slaap. In de psychologie betekent hypnose de door de psycholoog of psyche. Een slaap, waarin het bewustzijn helder blijft, zodat allerlei beelden kunnen worden beleefd.

De pionier op het gebied van hypnose is een psychiater geweest die de naam had: Milton Erikson. Hij word wel beschouwd als de meest geniale hypnotherapeut, zoals we dat noemen, van de afgelopen 100 jaar.

Een hypnotherapeut is een psycholoog of een psychiater die vaak met hypnose werkt bij het behandelen van lichamelijke of emotionele klachten. Erikson had al heel jong veel belangstelling voor de geneeskrachtige werking van hypnose. Dat had een hele concrete reden. Als jonge man was hij met polio besmet geraakt en hij was bijna aan de ziekte overleden. In de jaren erna, probeerde hij zichzelf te revalideren. Hij maakte daarbij gebruik van wat hij wel eens in boekjes had gelezen: zelfhypnose. Overigens, dat hij dat deed wist hij zelf niet eens precies. Wat hij deed was: hij bracht zichzelf met behulp van bepaalde suggesties, en bepaalde beelden, in een toestand van wat we noemen hypnotische trance. In die trance toestand ging hij dan terug in zijn herinnering, dus naar beelden uit de jaren dat hij nog volledig controle had, nog volledig beheersing had, over zijn lichaam. Met die beelden riep hij dan mentaal, dus in zijn eigen geest, weer de gevoelens terug die horen bij het bewegen van spieren. Zoals wanneer je loopt of iets schrijft.
En gek genoeg, bracht hij zo langs psychische weg als het ware de door polio aangetaste ledematen weer voor een stuk tot leven.

Diezelfde techniek word tegenwoordig steeds vaker gebruikt door topsporters, die zich voor een bepaalde prestatie in hun geest precies die bewegingen zien maken, zoals onder meer het aanlopen, afzetten, en omhoog brengen van het lichaam bij het hoogspringen, die ze ook even later in werkelijkheid willen gaan maken.

Maar Erikson, dat is ook belangrijk om te weten, gebruikte zijn zelfhypnose ook voor pijnbestrijding. Zo kreeg hij op een bepaald moment in de gaten dat de vermoeidheid die optrad als hij een tijd lang loopoefeningen had gedaan, dat die vermoeidheid verminderde en daarmee de pijn in zijn ledematen als hij gebruik maakte van zelfhypnose. Aldoende ontdekte hij dat ook andere beelden pijnverminderende werking konden hebben. Als hij zich bijvoorbeeld intensief voorstelde hoe hij als jong kind vrij en vrolijk door het bos holde en hoe zijn aandacht dan geboeid werd door planten, insecten en vogels, werd de pijn eveneens minder en zijn stemming beter.
Herinneringsbeelden uit latere periodes van zijn leven, bleken het zelfde effect te kunnen hebben. Bijvoorbeeld terugdenkend aan een periode dat hij bijvoorbeeld op het strand in de zon lag. Ook dat soort beelden hadden een pijnverminderende werking. En toen hij op latere leeftijd aan een chronische, pijnlijke gewrichtsontsteking leed, gebruikte hij eveneens zelfhypnose voor pijnbestrijding. Hij stelde zich dan voor hoe het gevoel van de warmte van het lichaam van zijn vrouw tegen het zijne, de plaats van het pijngevoel innam.

Deze technieken voor hypnose en zelfhypnose van Erikson, zijn opgetekend in een boek, dat een veelzeggende titel draagt. Ik geef het eerst in het Engels: My voice will go with you. Mijn stem vergezelt jou, gaat met je mee.

De meeste van ons hebben niet het immense voorstellingsvermogen van Erikson. Mensen verschillenen nou eenmaal in hun voorstellingsvermogen, of in – zoals Erikson dat noemt – hun zelfhypnotiseerbaarheid. Maar daaraan kunnen we door middel van training, het een en ander veranderen. De meeste van ons kunnen met behulp van onze verbeelding door middel van zelfhypnose of zelfsuggestie toch vaak grote invloed krijgen op hoe we ons lichamelijk en geestelijk voelen. De verklaring daarvoor is dat beelden of fantasieën in onze hersenen tot de afscheiding van chemische stoffen leiden, hersenhormonen, die vervolgens in onze bloedbaan terechtkomen en zo de toestand van ons hele lichaam kunnen beïnvloeden.Dat lukt overigens het best met beelden waarmee we een bepaalde ervaring hebben of die sterk lijken op beelden die al in ons geheugen opgeslagen liggen.

Het feit bijvoorbeeld, dat mensen met een ongelukkige jeugd op latere leeftijd lichamelijk ongezonder zijn en meer ziektes hebben dan mensen gemiddeld, zo wel eens te maken kunnen hebben met het feit dat het aantal positieve of weldadigere herinneringsbeelden waaruit zij kunnen putten om zichzelf te genezen kleiner is dan bij mensen met een gelukkiger jeugd.